Sunday, 9 December 2012

Is-'Saltna' ta' Alla

L-espressjoni ‘Saltna ta’ Alla’ spiss tintuża, kemm minn insara u kemm minn monoteisti oħra (fosthom il-Ġudajċi u l-Musulmani). Xi kultant, fost l-insara tintuża wkoll l-espressjoni ‘Ġesù Sultan’ (jew ‘Kristu Re’), u wkoll issir referenza rjali simili għall-Madonna. Dawn kollha huma espressjonijiet li jagħmlu użu minn termini―‘Saltna’, ‘Sultan’, ‘Re’, ‘Sultana’, ‘Reġina’―li jistgħu jissuġġerixxu tip ta’ stat jew gvern politiku. Ikonografikament, huwa wkoll komuni li Ġesù u l-Madonna jiġu murija mlibbsa kuruni u lbies rjali, jew Ġesù saħanstira liebes trirenju papali.

Tifsir simboliku

Fil-Vanġeli jingħad li Ġesù stess uża terminoloġija rjali, kemm f’rabta ma’ Alla jew mas-Sema (‘Saltna tas-Smewwiet’), u kemm b’referenza għalih innifsu (“Jien sultan”; Ġw 18:37). It-talba stess tal-Missierna għandha l-kliem: ‘Tiġi saltnatek’.

Għalkemm il-ħsieb ta’ Ġesù kien biss simboliku―għax hu kategorikament ċaħad li jkun sultan jew li s-‘saltna’ tiegħu hi ta’ xi natura politika―xorta waħda l-kliem tiegħu ttieħed bħallikieku sanzjoni għal xi proġett monarkiku.

Jekk wieħed jiddubita minn dan irid biss iħares lejn il-papiet medjevali, li l-biċċa l-kbira tagħhom saħqu li kienu, mhux biss slaten, iżda ‘Sultan tas-Slaten’ (titlu li fil-Bibbja hu riservat biss għal Alla jew għal Ġesù). Għalkemm din l-idea baqgħet teżisti għall-anqas sal-Papa Piju XII (mal-50 sena ilu biss), illum għad baqa’ min jissokta jaħseb f’dawn it-termini billi jistħajjel li t-titli u l-insinji rjali marbuta ma’ Alla, Ġesù, il-Madonna u l-papiet mhumiex sempliċiment simboliċi, iżda litterali.

Infatti hawn insara, partikularment Kattoliċi, li għadhom sal-lum jimmaġinaw il-Knisja bħala xi istituzzjoni monarkika; jiċħdu―impliċitament u xi kultant saħansitra espressament―li l-Knisja hija bażikament ‘poplu ta’ Alla’ mingħajr distinzjonijiet essenzjali ta’ natura ġerarkika.

Kundizzjoni ħielsa

Viżjoni bħal din m’għandhiex bażi evanġelika jew skritturali. Il-kelma Griega wżata fil-Bibbja għal ‘saltna’ hija ‘basileia’. Din tittraduċi l-kelma Ebrajka ‘mamlakuth’. Minn dawn jiġu d-derivazzjonijiet terminoloġiċi l-oħra kollha (bħal sultan, isaltan u l-bqija). Il-kliem jintużaw f’waħda minn tliet tifsiriet: (1) territorju politiku monarkiku, (2) ħakma jew dominju effettiv, jew (3) kundizzjoni jew stat ta’ setgħa. Hu fis-sens tal-aħħar tifsira, u mhux tal-oħrajn, li l-kelma ‘saltna’ jew id-derivazzjonijiet tagħha jiġu marbuta ma’ Alla jew Ġesù.

Is-‘saltna’ ta’ Ġesù hi mistika, mhux temporali. “Alla huwa Imħabba u Verità,” kien qal il-Papa Benedittu XVI, “u la l-Imħabba u lanqas il-Verità ma huma qatt imġiegħla fuq xi ħadd: jiġu jħabbtu wara l-bibien tal-qalb u l-moħħ, u fejn jiġu mistiedna jidħlu jġibu s-sliem u l-hena. Din hi l-għamla li biha Alla jsaltan; dan hu l-proġett tiegħu ta’ salvazzjoni” (‘Angelus’, Pjazza San Pietru f’Ruma, il-Ħadd, 26 November 2006).

Il-kundizzjoni divina ta’ setgħa tirrispetta mija fil-mija n-natura essenzjalment ħielsa tal-aċċettazzjoni tiegħu. Dan m’għandu assolutament xejn minn xi ħakma politika jew effettiva, li hi dejjem fundamentalment sforzata u vjolenti. Hu għalhekk li s-‘saltna’ ta’ Alla jew ta’ Ġesù ma tista’ qatt tinftiehem korrettament f’termini politiċi jew tittieħed bħala pretest għal proġett politiku, kemm jekk hu ekkleżjastiku u kemm jekk ċivili.

‘Ecce homo’

L-isbaħ u l-aqwa espressjoni ikonografika ta’ dan hi dik ta’ Ġesù liebes il-kuruna tax-xewk (bħalma turi x-xbieha sabiħa t’hawnfuq ta’ Albrecht Durer mill-1492), espressjoni li ma tistax tkun aktar ’il bogħod minn xi tifsira rjali f’sens litterali. Fuq kollox, ikonografija bħal din tesprimi tabilħaqq proġett: dak tal-Knisja li taqdi permezz ta’ qaddejja essenzjalment ugwali f’kollox.

Sfortunatament, aspirazzjonijiet ta’ monarkiżmu u trijonfaliżmu mhumiex għal kollox mejtin illum. Anzi, jidhru li reġgħu refgħu r-ras iebsa tagħhom wara l-isforz bla qjies li kien sar sabiex imewtuhom. Bħal dejjem, dawn l-aspirazzjonijiet jgħawġu u jtappnu l-messaġġ evanġeliku u jkattru l-miserji tal-umanità; fundamentalment huma espressjoni ta’ immaturità spiritwali, iżda wkoll ta’ vjolenza mistura.

1 comment:

  1. Artiklu tassew interessanti! B'xorti hazina, hawn Malta ghad hawn hafna nies li ghadhom ipingu lil Alla bhala xi Imperatur dittatorjali li jitlob sighat ta' adorazzjoni. Din ix-xbieha t'Alla qatt ma daqqitli ghax hassejt li Alla jkun aktar interessat f'dak li naghmlu biex nibnu dinja ahjar milli fil-fassla ta' xi kult ta' personalita' fejn in-nies jintilfu f'attivitajiet li ftit jaghmlu gid lil dawk in-nies li l-aktar ghandhom bzonn imhabba u ghajnuna fid-dinja.

    ReplyDelete