Mark Montebello's blog

Il-biċċa l-kbira ta’ dawk li jitħajru jitħaddtu dwar xi tip ta’ ‘riforma’ kostituzzjonali jinsistu li din għandha essenzjalment ittejjeb il-gvernanza xierqa, dik li bl-Ingliż tissejjaħ ‘good governance’. Donnhom mhumiex kapaċi jintebħu kemm huma politikament patetiċi u ideoloġikament foqra meta jgħidu hekk. Governanza xierqa jew ixraq ma tiġġenera ebda riforma. Anzi, bil-kontra. Tagħmel xi riforma aktar impossibbli li sseħħ. Kwestjoni ta’ prijoritajiet Kulma qegħdin jgħidu dawn in-nies huwa li l-gvern isir aktar gvern; li jiddomina aktar; li jsaħħaħ l-istituzzjonijiet. Tabilħaqq, l-iskuża hi dejjem l-istess: li l-gvern u l-istituzzjonijiet tiegħu u tal-pajjiż iservu aħjar li ċ-ċittadin. Imma kemm jiġri hekk? Kemm jiġri li t-tisħiħ tal-istituzzjonijiet ma jservix, fil-fatt, biex iċ-ċittadin jiġi mgħaffeġ aktar? Xi wħud, ukoll, ma jħobbux li jien jew xi ħadd jitħaddet dwar iċ-ċittadin. Iriduna nitħaddtu fuq ‘il-poplu’. Għax, jgħidu, li l-istituzzjonjiet għalhekk qegħdin: biex i...

Mhijiex ħaġa diffiċli wisq biex malajr u ta’ spiss ninsew l-eluf ta’ ħaddiema Maltin u barranin li kontinwament, lejl u nhar, jaħdmu għalina fis-skiet ta’ dmirhom. Ħafna affarijiet neħduhom ‘for granted’ sal-punt li jistgħu joħroġu għal kollox minn moħħna l-impenn, id-dedikazzjoni u s-sagrifiċċju ta’ eluf ta’ nisa u rġiel li fuq il-lant tax-xogħol jagħmlu l-ħajja tagħna, bil-kumditajiet kollha tagħha, possibbli. B’mod partikulari, għandi f’moħħi hawnhekk il-ħaddiema tal-isptarijiet. Professjonaliżmu kbir Fil-ġimgħat li għaddew kelli l-okkażjoni li nkun personalment residenti fl-Isptar Ġenerali ta’ Għawdex u fl-isptar Mater Dei. Nibda biex ngħid li, b’mod ġenerali, is-servizz li ngħatajt min-‘nurses’, il-‘carers’, il-‘helpers’, il-‘cleaners’ u l-voluntiera, kemm Maltin daqskemm barranin, ġewwa d-diversi swali li kont fihom kien eċċellenti. Ħames stillel. L-istess is-servizz mogħti mit-tobba u l-konsulenti. Stajt nara li x-xogħol ta’ dawn in-nies mhuwiex dejjem faċli, sempliċi je...

Il-Laburisti kollha jridu jifhmuha darba għal dejjem u jdaħħluha f’moħħhom li ebda monument tal-Perit Dom Mintoff―klassiku jew modern, rappreżentattiv jew astratt―ma hu se jagħtih il-ġieħ li jistħoqqlu. Lanqas jekk joħolqu l-Bernini. Lanqas jekk jikxfu l-Papa. Lanqas jekk ipoġġuh f’nofs Misraħ il-Palazz. Il-Laburisti kollha jridu jifhmuha darba għal dejjem u jdaħħluha f’moħħhom li Mintoff jingħata ġieħ biss meta l-wirt ideoloġiku u filosofiku tiegħu jiġi mifhum, imħaddan u mgħallem lit-tfal u ż-żgħażagħ tal-lum u ta’ għada. Monument ta’ valuri Tifhimnix ħażin, ta! Mhux li Mintoff ma jistħoqqlux monument f’kull belt u raħal ta’ Malta u Għawdex, bħalma għandu Garibaldi fl-Italja. Anzi, jistħoqqlu fuq li jistħoqqlu! Iżda ġieħ Mintoff mhux f’hekk jista’ jingħatalu. Il-glorja ta’ Mintoff mhux minn dan jiġi. Il-ġieħ jingħatalu u l-glorja tiegħu tiġi meta dak li wettaq u għallem jibqa’ jseħħ fostna issa u dejjem. Dan kif, ngħidu aħna―ladarba qegħdin insemmu l-monumenti―il-gvern ma ħol...

Żmien l-esperiment tan-‘New Labour’ Blairjan intemm. Dam għal ftit aktar minn żewġ għexieren ta’ snin, mill-1994, jiġifieri sa minn meta Tony Blair ħa t-tmexxija tal-partit laburista Britanniku f’idejh. Minkejja li l-mudell soċjalista ċentru/xellugi se jibqa’ jgħaxxex f’pajjiżi lil hinn mill-Gran Britannja li tħajru għalih, inkluż f’Malta, il-ġirja fantasjuża u distorta tiegħu ntemmet. Hija biss kwestjoni ta’ żmien meta jispiċċa minn kullimkien. Taqliba naturali Din it-temma spettakulari għamilha possibbli Jeremy Corbyn u r-rebħa inkredibbli tiegħu fl-elezzjoni għat-tmexxija tal-partit laburista Britanniku ħmistax-il jum ilu; Corbyn l-antiteżi ta’ Blair u l-bella kumpanija kollha tiegħu; Corbyn li baqa’ jemmen fis-soċjaliżmu u l-laburiżmu mingħajr konċessjonijiet, kompromessi u skonti; Corbyn li qatt m’aċċetta t-tradimenti ta’ min irid jaqdi lil Alla u x-xitan f’ħin wieħed. Ir-rebħa ta’ Corbyn kienet hekk naturali, hekk mingħajr sforz, hekk improbabbli fil-qafas tal-operat pol...

Ħafna huma tal-impressjoni li fil-Bibbja nistgħu nsibu xi tip ta’ oppożizzjoni bejn dawk li jemmnu u l-atej. Hija impressjoni żbaljata. L-oppożizzjoni li nsibu fil-Bibbja hija biss bejn dawk li jemmnu f’Alla l-veru u dawk li jemmnu f’allat foloz. Mhuwiex bl-ateiżmu li tippreokkupa ruħha l-Bibbja iżda bl-idolatrija. Għall-kittieba bibbliċi, kienet din (l-idolatrija) u mhux l-oħra (l-ateiżmu) l-akbar dnub u l-akbar sfida għar-reliġjon. Kankru sieket Illum donnu s-segwaċi tal-Bibbja—insara daqskemm ġudajċi—aktar huma ppreokkupati bl-atej u bl-ateiżmu milli bil-kankru sieket tal-idolatrija li għandhom fi ħdanhom. Jekk nieħu lill-insara, u partikularment lill-kattoliċi, nintebħu li, minħabba din il-ħaġa, għandhom għalfejn jippreokkupaw irwieħhom bil-kbir. Għax lanqas l-imsieħba li għadhom jattendu l-knisja xi ftit jew wisq regolari ma huma ħielsa mill-idolatrija. L-idolatrija ħafna drabi mhijiex konxja. Fis-sens li aktarx tinfiltra ruħha u tinfetta t-teoloġija ta’ dak li jkun mingħa...

Il-fasla kurrenti ta’ soċjetajiet bħal tagħna ħolqot xibka kbira u kumplessa ta’ servizzi pubbliċi. Dan aktarx mhuwiex ħażin fih innifsu. Ħafna nies ikollhom il-ħtieġa ta’ dawn is-servizzi u, fortunatament, jeħduhom. Iżda s-servizzi mogħtija jimplikaw ukoll skala ta’ ġerarkiji u, wisq aktar, għadd ta’ privileġġi marbuta magħhom. Aktar ma’ wieħed jew waħda jingħataw responsabbiltajiet fl-oqsma tas-servizzi pubbliċi donnu aktar jingħataw ukoll privileġġi. F’demokrazija suppost la l-ġerarkiji u la l-privileġġi m’għandhom jeżistu. Soċjetà medjevali Ħares lejn kull qasam tas-servizz pubbliku—tas-saħħa, tal-kura, tal-ġustizzja, tal-bon ordni, tal-amministrazzjoni governattiva, tal-voluntarjat u l-bqija—u tilmaħ kullimkien imperaturi żgħar li, barra li jikkmandaw, igawdu għadd ta’ privileġġi personali bħallikieku kienu xi ħaġa aħjar minn ħaddieħor. Min ma jilħaqx, privileġġi jkollu ftit li xejn. L-għoti tal-privileġġi hi aktar ħaġa tas-soċjetà medjevali milli ta’ xi waħda moderna. Il-ku...

Illum kull stqarrija li tippreżumi li tistqarr il-verità hija (millanqas) issuspettata jew (millaktar) meqjusa falza. Huwa evitat kemm jista’ jkun saħansitra l-użu nnifsu tal-kelma ‘verità’. Għax fehma—qawwija kemm hi qawwija—tibqa’ dejjem eżattament hekk: fehma, opinjoni, punto di vista, perspettiva, estimu, twemmin, ġudizzju, attitudni; imma qatt fatt assolutament ċert mija fil-mija. Ferq insuperabbli Hemm ħafna u ħafna aspetti li wieħed jista’ jqis f’dan il-qasam kumpless. Bħal, ngħidu aħna (biex insemmu wieħed biss), il-fatt li hemm ferq insuperabbli bejn kull ħaġa li teżisti u l-fehma tagħna tal-affarijiet li jeżistu (bħalma jgħallmuna l-istudjużi ta’ Heiddegger). Iżda hawnhekk xtaqt niffoka biss fuq aspett wieħed partikulari: il-verità li jsostnu li għandhom it-teisti nsara (jiġifieri dawk li jemmnu f’Alla u f’Ibnu Ġesù Kristu). Dawn (it-teisti nsara) jsostnu li Alla hu l-verità assoluta u li Ġesù kien imwettaq b’din il-verità assoluta. Nuża’ hawnhekk il-kelma ‘mwettaq’ ...