Posts

Il-barka tat-taħlit razzjali

Image
Il-bniedem, sa mill-ibgħad żminijiet, dejjem ivvjaġġa. Il-ħruġ tiegħu mill-Afrika, biex infirex mad-dinja kollha, ġie minn dil-kilba dejjiema li jiċċaqlaq, jimxi, ifittex u jitħallat. Bħalma fid-dinja hekkda fil-gżejjer tagħna, il-bniedem hu magħmul minn taħlita ta’ razzez. Min jiċħad dan ikun jiċħad l-istorja tiegħu.PreġudizzjiĠieli ssib lil min jgħid li l-hemm tal-pajjiżi u s-soċjetajiet huwa t-taħlit tar-razzez. Skont il-biċċa l-kbira tagħhom, anqas ma jitħalltu n-nies li jkunu ġejjin minn razzez differenti, aħjar. Jgħidulek li, jekk kull razza żżomm għaliha, tkun fis-sod; jekk titħallat, tibda l-qerda tagħha.Meta jgħidu hekk, dawn in-nies, jaħasra, jinsew l-aktar ħaġa bażika tal-ġeneaoloġija. Jinsew li aħna lkoll razza waħda, magħmula minn taħlit u tibdil mifrux fuq sekli; li m’hawn imkien ebda razza safja; li kull razza hija fi stat ta’ taħrik u tibdil.Dan għandu jwassalna biex ngħidu li t-taħlit tar-razzez hija, mhux biss tajba, imma wkoll ta’ saħħa għall-bniedem. Aktar ma r-raz…

Id-dnewwa ta’ Hong Kong

Image
Fil-ġimgħatejn li għaddew, iċ-Ċina reġgħet issikkat il-ħolqa m’għonq Hong Kong. Bejn il-garanziji tal-imgħoddi u l-wegħdiet fiergħa, il-jeddijiet ċivili reġgħu ġew taħt l-attenzjoni għajjura ta’ Beijing. It-toroq reġgħu qed jimtlew protestanti, il-biċċa l-kbira żgħażagħ, u l-komunità internazzjonali qed twissi ċ-Ċina bil-kbir. Kollox però juri li l-bidliet legali l-ġodda se jibqgħu fis-seħħ ... għall-anqas għalissa.Bidliet oppressiviIl-bidliet li ddeċieda fuqhom Beijing ħolqu f’Hong Kong aġenzija ta’ sigurtà ġdida. Il-liġi tas-“Sigurtà Nazzjonali ta’ Hong Kong” li se tidħol fis-seħħ dalwaqt tagħti s-setgħa lil uffiċċjali magħżula minn Beijing u suġġetti biss għal Beijing li jaħtru mħallfin għal każijiet ta’ sigurtà. Dan ifisser li ċ-Ċina qed tagħfas idejha proprju fejn jinħass hu l-aktar sensittiv.Dil-bidla li ddeċieda fuqu Beijing ġiet wara ġimgħat ta’ protesti f’Hong Kong. Aħna hawn Malta bil-kemm nisimgħu b’dawn l-istejjer jekk mhux bħala xi ħaġa li qisha qed isseħħ fuq in-naħa l-o…

Minn kliemhom tagħrfuhom

Image
In-nies tkun taf x’inhuma minn ħafna affarijiet. Ibda minn kif jilbsu, imbagħad minn kif jagħmlu xagħarhom, imbagħad minn kif jimxu, ukoll minn kif jieklu, u jista’ jkun minn kif jitolbu. Żgur, però, li bniedem tagħraf x’inhu minn kliemu. Isma’ bniedem jitkellem u tkun taf x’ħobż jiekol jew jiswiex ħabba.Tajjeb/ħażinĦafna nies tismagħhom jgħidu x’inhu t-tajjeb u l-ħażin. Qishom kienu Salamun. Jekk jisimgħu b’xi kura, jew xi każ il-qorti, jew xi taħbila teoloġika, jew xi għoqda morali, ismagħhom jippronunzjawlek l-konklużjoni f’tebqa t’għajn. “Dik tajba!” jgħidulek; jew, “Dik ħażina!”Dad-diskors issibu fuq fomm ħafna nies. Jitħaddtu bħallikieku jafu x’inhu tajjeb u x’inhu ħażin. Lanqas l-iċken ħsieb ma jagħtu li jistgħu jkunu żbaljati jew li ħaddieħor jista’ jaqtagħhom b’mod ieħor. Flok “dik tajba” mhux aħjar jgħidu “naħseb li dik tajba”? U flok “dik ħażina” mhux aħjar jgħidu “naħseb li dik ħażina”?Int, jien u kulħadd x’naħsbu u x’ma naħsbux nistgħu ngħidu, mhux x’inhu tajjeb u ħażin. …

L-ossessjoni bil-ħin reali

Image
Il-frażi “ħin reali” ma kinetx tintuża qabel l-era tal-komputers. Illum, iż-żewġ kelmiet flimkien bħala espressjoni waħda saru mhux biss ifissru ħafna għalina, imma wkoll aktarx jindikaw ossessjoni komuni ta’ żmienna. Għalina, attività li ssir f’“ħin reali” donnha għandna aktar siwi minn attività simili li ma ssirx. Xejn ma sar jiswa aktar minn xi ħaġa li ssir f’“ħin reali”. Imma x’inhu dal-ħin reali?Mal-ħeffa tal-komunikazzjoniGħalkemm fil-filosofija ilna minn żmien żemżem nagħmlu ferq bejn “ħin” u “żmien”, u wkoll nagħżlu bejn għamliet differenti ta’ ħin (bħal “ħin ċirkulari”, “ħin kontinwu”, “ħin maqtugħ” u l-bqija), għandi l-impresjoni li komunement ftit kien isir ferq bħal dan. Il-ħin kien il-ħin u daqshekk. Żgur li ħadd ma kien jofroq bejn xi ħin reali u ieħor li ma kienx reali. Waqt li fil-filosofija ebda ħin m’hu reali, b’mod ġenerali kull ħin jitqies reali.M’għandniex xi ngħidu, dejjem sar il-ferq bejn il-ħin tal-imgħoddi, tal-preżenti u tal-ġejjieni. Imma, l-aktar minħabba n…

Razziżmu bla sens

Image
Kien hemm ftit ta’ konfużjoni tal-ideat ġewwa l-Belt Valletta nhar it-Tnejn li għadda filgħaxija. Kien hemm żewġ manifestazzjonijiet maġenb xulxin, waħda bħala att ta’ solidarjetà minħabba qtil infami li ġara l-Amerika, u l-oħra bħala att ta’ protesta minħabba l-immigrazzjoni illegali. Aktarx biċċiet min-nies minn kull naħa kienet taqbel ma’ argumenti li kienu qed isiru n-naħa l-oħra. Għalfejn it-tnejn kienu qed jgħajtu kontra xulxin ma kienx ċar għal kollox.Solidarjetà f’waqthaĦa nibdew bil-manifestazzjoni ta’ solidarjetà. Bħala saru bħalha u ħafna akbar minnha f’diversi bliet tad-dinja, fosthom Berlin, Pariġi, Madrid, Londra, Ruma, Nairobi, Hong Kong, Tokjo, San Paolo, Buenos Ajres u l-bqija, kontra l-qtil f’Minneapolis, l-Amerika, ta’ raġel iswed ta’ 46 sena, George Floyd, minn pulizija. Il-każ ġara fil-25 ta’ Mejju li għadda meta pulizija abjad partikulari kien qed jarresta lil Floyd minħabba karta falza ta’ 20 dollaru. Il-pulizija tela’ b’irkobbtu fuq għonq Floyd u għalxejn dan q…

It-teknoloġija popolari

Image
Fil-ġimgħat u x-xhur li n-nies damu magħluqin minħabba l-imxija, kemm f’pajjiżnu kif ukoll f’inħawi oħra tad-dinja, l-użu tat-teknoloġija popolari splodiet fl-użu tagħha. Skond sinjali fl-aħbarijiet mid-dinja, dan l-użu jidher li tferrex kemm fost iż-żgħażagħ kif ukoll fost dawk ta’ età akbar, saħansitra anzjani. Dan jista’ jkun żmien li fih dit-teknoloġija, l-aktar dik komunikattiva, iġġib bidliet kbar f’ħajjitna.Esperjenza virtwaliFejn qabel sempliċi telefona kienet tkun biżżejjed, l-użu tal-kamera flimkien mal-leħen sar il-mod preferit kif in-nies jikkomunikaw ma’ xulxin. M’għandniex xi ngħidu, minħabba li kulħadd kien magħluq ġewwa, u n-nies, qraba u ħbieb ma kinux qed jiltaqgħu ma’ xulxin wiċċ imb’wiċċ, riedu xi ħaġa li b’xi mod tlaqqagħhom xorta waħda.L-esperjenzi virtwali ta’ komunikazzjoni, jekk ma kinux preferiti qabel, saru f’daqqa waħda preferiti biex in-nies jaraw wiċċ xulxin. Fil-psikoloġija tal-appoġġ, hemm dak li jissejjaħ il-“leħen ta’ ħbiberija”, u dak li jissejjaħ il…

Id-dimensjoni tar-rispett

Image
F’dinja fejn ilkoll kemm aħna niġu mħeġġin naqdfu u nirnexxu, valur bħal dak tal-imħabba jiġi limitat għal ċirkli personali biss. Min-naħa l-oħra, valur bħar-rispett jikseb dimensjonijiet aktar wiesa’ u universali. Fi kliem ieħor, tista’ ma tħossokx komdu jew komda tgħid li tħobb lil ħaddieħor, imma li tirrispettahom iva. Fejn hemm nuqqas t’imħabba għall-anqas għandu jsaltan ir-rispett.

Dak li jiswa għalina

Nitkellmu fuq valuri meta rridu nirreferu għal affarijiet li għandhom xi siwi għalina. Il-valur hu kemm jiswew l-affarijiet, in-nies, l-azzjonijiet jew is-sentimenti għalina. Dik li spiss tissejjaħ il-lista tal-valuri hija l-iskala li għandna f’moħħna u f’qalbna ta’ x’jiswa aktar jew anqas għalina personalment u bħala soċjetà.

Is-soċjetà li aħna ngħixu fiha llum, imdakkra ħafna mill-għajxien tan-nies ta’ barra, l-aktar fl-Ewropa u l-Amerika, żiedet is-siwi li aħna nagħtu lil affarijiet li jorbtu mal-individwalità tagħna. Il-jeddijiet tagħna personali b’mod ġenerali, ngħidu aħna, je…